Güneş ve gezegenler hakkında ne kadar bilgiye sahibiz?

Güneş sisteminin oluşumu ile ilgili olarak bilinen ve doğruluk payı en yüksek olan teori 1796 ‘da matematikçi Simon Laplace tarafından bağımsız olarak ortaya atılan Kant-Laplace (Nebula) teorisidir. Bu teoride güneş sisteminin 4,6 milyar yıl önce dev bir moleküler bulutunun çökmesiyle oluştuğu ileri sürülmektedir.

Güneş sisteminde bulunan gezegenler, çekim kuvvetinin etkisiyle güneş etrafında ve belli bir yörünge üzerinde dönmektedirler. Çapı 30 ışık yılı yani 283.821.914.177.430 km olan güneş sisteminde güneş de dahil olmak üzere toplam 10 gezegen vardır. Bu gezegenlere güneşin yavruları da diyebiliriz.

1Güneş

  • Çapı 1.4 milyon km, olan güneşin 5 milyar yaşında olduğu tahmin edilmektedir.
  • Yapısının tamamına yakını Hidrojen ve Helyum gazlarından oluşmaktadır.
  • Hacmi dünyanın hacminden 1.3 milyon kat daha fazladır ve kütlesi itibariyle dünyanın 332.000 katıdır.
  • Ayrıca dünyaya en yakın yıldızdır. Dünyadan uzaklığı 149.500.000 km’dir.
  • Güneş kendi ekseni etrafında saatte 70.000 km hızla döner ve bir turunu 25 günde tamamlar.
  • Güneşte hidrojenin helyuma dönüşmesi sırasında büyük bir enerji açığa çıkar. Saniye de 600 milyon ton hidrojen, helyuma dönüşmektedir. Güneş fırtınası sırasında alevler 15-20 bin km yükselir.
  • Güneşin sıcaklığı 6000 °C ve merkezindeki sıcaklık ise 1.5 milyon °C dolayındadır.
  • Güneş ışınları 8 dakikada (149 milyon/300 bin) yeryüzüne ulaşmaktadır ve güneşin üç günde yaydığı enerji dünyadaki tüm enerjilerin toplamından fazladır.

Güneş Sistemindeki gezegenlerin bazı özellikleri şunlardır;

  • Gezegenlerin tamamı elips şeklinde bir yörüngeye sahiptir ve tüm gezegenlerin dönüş hızları birbirinden farklı olmakla birlikte bazı gezegenlerin yörüngeleri birbiri ile kesişir.
  • Gezegenler, hem kendi eksenleri etrafında hem de güneşin etrafında batıdan doğuya doğru dönerler.
  • En küçük gezegen Plüton, en büyük gezegen Jüpiter’dir.
  • Güneş’e en yakın gezegen Merkür, bilinen en uzak gezegen ise Plüton’dur.
  • Dünya’ya uzaklık ve büyüklük olarak en yakın gezegen Venüs’dür.
  • Dünya’nın 1, Mars ve Neptün’ün 2, Uranüs’ün 6, Satürn’ün 10 ve Jüpiter’in 12 uydusu vardır. Merkür ve Venüs’ün uydusu yoktur.
  • Gezegenler güneşten uzaklaştıkça hızları artar.

2Merkür

Merkür
  • Güneşe uzaklık:58 Milyon km
  • Yarıçapı: 2439 km’dir.
  • Çekim gücü: Dünyada 50 kg ağırlığındaki bir cisim burada 17 kg civarındadır.
  • Güneşe yakınlığı sebebiyle yüzey sıcaklığı 450 °C ‘nin üzerine çıkabilirken gece güneş ışınlarını almayan diğer tarafı ise -172 °C ‘ye kadar düşebilmektedir.
  • Merkür, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü 58 günde, güneş etrafındaki dönüşünü de 88 günde tamamlamaktadır.
  • Güneşe çok yakın bulunduğu için çıplak gözle görülmesi sadece gün doğumunda ve gün batımında mümkün olmaktadır.

3Venüs

Venüs
      • Venüs diğer adıyla çoban yıldızı 108.4 milyon km ile güneşe en yakın ikinci gezegendir.
      • Dünyaya en yakın olduğu mesafe 38 milyon km’dir.
      • 6050 km’lik yarıçapı olan bu gezegen neredeyse dünya ile aynı boyutlardadır.
      • Merkür gibi bu gezegenin de uydusu yoktur.
      • Venüs, güneş çevresindeki dönüşünü 225 günde tamamlarken diğer gezegenlerin tersi yönünde dönmektedir. Diğer tüm gezegenler saat yönünün tersine dönerken Venüs saat yönünde döner.
      • Haliyle güneş batıdan doğup doğudan batar. Güneş ışınlarının %80’ini yansıtabilen bu gezegen güneş ve aydan sonraki en parlak gezegendir.
      • Venüsün atmosfer basıncı dünyadaki atmosfer basıncının 90 katı kadardır ve sera etkisi sonucu bu gezegenin ekvatordaki sıcaklığı 500 °C ‘nin üzerine çıkabilmektedir.

4Dünya

Dünya ve Ay
      • Dünya 149 milyon km ile güneşe en yakın üçüncü gezegendir.
      • Tek doğal uydusu bulunan dünyanın, çapı 12.756 km’dir.
      • Güneşin etrafındaki dönüşünü 365 gün 5 saat 48 dakika ve 46 saniyede tamamlarken kendi eksenindeki dönüşünü ise 23 saat 56 dakika 4 saniyede tamamlar. Güneş etrafında dönmesi sonucu mevsimler, kendi etrafında dönmesi sonucun da ise gece ve gündüz oluşur.
      • Dünya kutuplardan basık ekvatordan şişkin bir yapıya sahiptir buna “geoid” denir. Geoid şeklinin oluşmasında merkezkaç kuvveti etkili olmuştur. Dünya, yörüngesi üzerinde hareket ederken güneş ile arasındaki mesafe artar ve azalır. Güneş ile en yakın olduğu noktaya geldiğinde ortalama hızı 960 km/sn artar. Biz dünyanın dönüşünü hissetmeyiz çünkü dünya ile birlikte atmosfer de dönmektedir. Ortalama yüzey sıcaklığı 15 °C ‘dir ve atmosferinde Azot ve Oksijen olmak üzere iki temel gaz bulunmaktadır.
      • Dünyanın yoğunluğu 5.52 gr/cm3 ‘tür. Dünyayı diğer gezegenlerden ayıran en büyük özellik ise evrende canlı bulunan yegane gezegen olmasıdır. Ayrıca hiçbir gezegen dünya benzeri bir atmosfere sahip değildir. Dünyaya uzaydan bakıldığında mavi renkte göründüğü için “mavi gezegen” olarak da adlandırılır. Dünyanın çekirdeği ise Demir-Nikel karışımı bir yapıya sahiptir bu nedenle dünya döndükçe mıknatıslanma oluşur.
TIKLA  Mars'la ilgili önemli keşif kızılgezegenin geçmişine ışık tutuyor

5Mars

Mars ya da Merih
      • Mars diğer adıyla Merih gezegeni, güneşe 208 milyon km. ile dördüncü sıradaki gezegendir.
      • 3377 km. yarıçapı bulunan bu gezegen, dünyanın çekim kuvvetinin %40’ı kadar bir çekim kuvvetine sahiptir.
      • Yoğunluğu 3.95 gr/cm3 olan bu gezegen 24 sa 37 dakikada, güneş etrafındaki dönüşünü ise 687 günde tamamlamaktadır.
      • İnce bir atmosferi bulunan bu gezegenin Dünya’daki gibi volkan, vadi, çöl ve kutup bölgelerini içeren yapısıyla dünya benzeri bir gezegendir.
      • Mars üzerinde yapılan araştırmalar yaşam olduğu konusundaki söylemleri biraz azaltmış olsa da Mars’da çeşitli bitkilerin olabileceği iddiası kafaları kurcalamaya devam etmektedir. Mars’ın eksen eğikliği 24 derecedir, dünyanın ki ise 23,5 derecedir bu yönüyle de dünya ile benzerlik gösterir.
      • Mars’da da tıpkı dünya gibi yıl içinde güneşe yaklaşır ve uzaklaşır bu nedenle güney yarımkürede yaz mevsimi güneşe yakın olduğu dönemlerde yaşanır. Mars yüzeyi incelendiğinde eski dere yataklarına benzeyen bazı şekiller bulunmuştur ve kutuplarının su buzu ile kaplı olduğu saptanmıştır.

6Jupiter

Jupiter
      • Jüpiter diğer adıyla Erendiz, 71550 km’lik yarı çapı ile Güneş sisteminin en büyük gezegeni olma özelliğini taşımaktadır.
      • Kütlesi dünyanın kütlesinden yaklaşık 310 kat daha fazla olan bu gezegen çap olarak dünyadan 1323 kat daha büyüktür.
      • Güneşe 778 milyon km uzaklık ile beşinci sırada yer alır, dünyadan uzaklığı ise 800 milyon km’dir.
      • Yüzey sıcaklığı ortalama -140 ºC ‘dir.
      • Jüpiter, güneş çevresindeki bir dönüşünü yaklaşık olarak 12 yılda tamamlar. Kendi ekseninde dönme süresi ise yaklaşık 10 saattir.
      • Yerçekimi dünyaya oranla daha fazladır dünyada 50 kilogramlık cisim Jüpiter’de 133 kilogram gelmektedir.

7Satürn

Satürn
      • Satürn diğer adıyla Sekendiz, güneşe 1.4 milyar km. uzaklığı ile altıncı sıradaki gezegendir.
      • Yarıçapı 60.398 km’dir.
      • Dünyaya 1.1 milyar km uzaklıktaki bu gezegen güneş çevresindeki dönüşünü 29,4 yılda kendi eksenindeki dönüşünü ise 10 saatte tamamlamaktadır.
      • Yüzey sıcaklığı -180 ºC ‘dir. Satürn’ün ayırt edici bir özelliği buz ve taşlardan oluşan halkasıdır.
      •  Hacmi dünyadan 700 kat fazla olan Satürn, 0,69 g/cm3 yoğunluğa sahip olduğu için kütle olarak sadece 95 kat fazladır.
      • Yer çekimi dünya ile hemen hemen aynıdır. Dünyada 50 kilogramlık cisim Satürn’de 54 kilogram gelmektedir.

8Uranüs

Uranüs
      • Güneşe 2,80 milyar km uzaklık ile yedinci sıradaki gezegendir.
      • Dünyaya uzaklığı en yakın olduğunda yaklaşık olarak 2,5 milyon km’dir.
      • Yoğunluğu ortalama 1,27 gr/cm3‘tür.
      • Uranüs kütlesi itibariyle dünyadan 15 kat hacim olarak ise 100 kat daha büyüktür.
      • Güneş çevresinde 84 yılda dönerken, kendi ekseninde 11 saatte dönmektedir.
      • Yüzey sıcaklığı -214 ºC dolayındadır.

9Neptün

Neptün
      • Güneşe 4.5 milyar km uzaklık ile sekizinci sıradaki gezegendir.
      • Dünyaya uzaklığı en yakın olduğunda 4.288 milyon km’dir.
      • Yarıçapı yaklaşık olarak 25.000 km olan bu gezegen kendi eksenindeki dönüşünü 17.24 saatte, güneş etrafındaki dönüşünü ise 164 yılda tamamlamaktadır.
      • Yoğunluğu yaklaşık 1,64 gr/cm3‘tür ve yüzey sıcaklığı -214ºC ‘dir.

10Plüton

Plüton
    • Güneşten 6 milyar km uzaklığı ile dokuzuncu sıradaki gezegendir.
    • Yarıçapı yaklaşık olarak 4000 km’dir.
    • Güneş çevresinde 250 yılda bit tur dönerken, kendi ekseni etrafında 6 gün 9 saat 17 dakikada döner, yüzeyinde donmuş metan ve buz bulunmaktadır.
    • Plüton dış merkezli bir yapıya sahip olduğu için 24 Ağustos 2006 yılında ise Uluslararası Gökbilim Birliği tarafından cüce gezegen sınıfına konulmuştur.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here