Dünyanın en büyük çölü, sandığınız yerde değil

Yıllık yağış ortalaması 250 mm’ den az olan yerler için kullanılan bir terimdir. Çöl sadece sıcak ve kum demek değildir. Antarktika ve Grönland gibi yerlerde çöl soğuk ve buz anlamına gelmektedir.

Çölde havada nem yok gibidir. Bu da gece ve gündüz arasında çok büyük sıcaklık farklarının oluşmasına neden olur. Örneğin; gündüz 50-60 °C dereceye ulaşan sıcaklık gece eksi değerlere düşebilir. Adını sıkça duyduğunuz çöl isimlerini listede bulamazsanız şaşırmayın. Örneğin Şili’de bulunan Atakama çölü. Ünlü olabilir ama alan olarak ilk yirmi içerisinde bile değildir. İşte size alan olarak dünyanın en büyük çöllerinden bazıları.


1Antarktika

Antarktika Kesiti

Afrika ve Avustralya’nın güneyinde bulunur ve üzerinde ülke bulunmayan tek kıtadır. Üzerinde Güney Kutbu bulunur. Buzla kaplı olması çok yağış aldığı anlamına gelmez. Antarktika dünyanın en kurak yeridir. Kıtanın bazı yerlerine 2 milyon sene yağmur yağmamıştır.

Yüzölçümü, 14,4 milyon km²’dir ve Afrika’nın yarısı büyüklüğündedir. Antarktika’da buz kalınlığı 2000 metredir. Kutup noktasında buzun kalınlığı 4.335 m’yi bulur. Yeryüzündeki buzların yüzde 92’si burada yer almaktadır. Kopan buzlar bazen Fransa büyüklüğünde alan oluşturabilir.

Antarktika
Antarktika

Yaz sıcaklığı ortalama -20 °C’dir. Güneyden esen fırtınalar sıcaklığı -70 °C’ye kadar düşürebilir.  Güney Kutbu’nda bulunan ABD gözlem istasyonunda yapılan ölçümlerde sıcaklığın yıllık ortalama -50 °C olduğu, en sıcak ayda ancak -29 °C’ye yükseldiği belirlenmiştir.


2Büyük Sahra Çölü

Büyük Sahra Çölü

Antarktika’nın aksine bizim daha çok bildiğimiz anlamda dünyanın en büyük sıcak çölüdür. Yüzölçümü 9.000.000 km² olup Afrika’nın Akdeniz kıyısı ile kıtanın ortasını ayırmaktadır. Arapça “sahara” sözcüğünden türemiştir ve “büyü” anlamına gelmektedir.

Atlas Okyanusu kıyısından Kızıldeniz kıyısına kadar uzanmakta olup 2,5 milyon yaşında olduğu tahmin edilmektedir. Alanı içine 12 Türkiye  sığacak kadar büyüktür.

Tüm çöl alanının sadece beşte biri kumdur. Büyük Sahra’da yüksekliği 3.265 m‘yi bulan dağlar da vardır. Sahra’nın az da olsa yağış alan yerleri bu dağlık alanlardır. Ama çölün büyük bölümü 10 yılda bir ancak yağmur görür. Kısa süreli sağanak yağmurlar, çöl yüzeyindeki mineralleri taşıyamadığı için, kuraklığı atlatmayı başaran bitki tohumları, zengin mineraller sayesinde kök salıp çiçek açar ve birkaç gün içinde olgunlaşır.

TIKLA  Köpeklerle ilgili doğru bildiğimiz yanlışlar

İlginç olan şeylerden biri, bu zengin mineral tabakası  çöl rüzgarları sayesinde her yıl Sahra Çölü’nden Amazon Havzasına taşınmakta toprağı beslemektedir. Amazon Havzasında sanılanın aksine toprak mineral açısından çok zengin değildir.


3Grönland

Grönland

Danimarka’ya bağlı ve Atlas Okyanusu’nun kuzeyinde yer alan, 2.166.086 km² ile kuzey kutbundaki en büyük buz örtüsüyle kaplı, özerk bölgedir. Bu buz tabakası 3 km. kalınlığında ve tabanı da deniz düzeyinin altında bulunur.
Grönland, dünyanın en büyük adasıdır.  Adanın % 81’i buzullarla kaplıdır. Bu adada 57.500 kişi yaşamaktadır.
Ortalama sıcaklık -7 °C olmasına karşın iklim kuru ve güneşlidir. Kışlar soğuktur ve buzlu bölgelerde sıcaklık yazın bile donma noktasının altındadır.


4Gobi Çölü

Gobi Çölünde Vaha

Orta Asya’da, Moğolistan ve Çİn toprakları içerisinde yer alan uzunluğu 1600 km, genişliği 480–965 km arasında değişen çöldür. Yüzölçümü 1.500.000 km² dir. Karasal iklim hakimdir. Sıcaklık -40 ile 45 °C arasında değişirken, yağışların büyük bölümü yazın olur.


5Kalahari Çölü

Kalahari Çölü

Namibya ve Güney Afrika’nın bazı kesimlerini kaplayan çöl 900.000 km² alana sahiptir. Geniş otlaklar, ağaçlık alanlar olmasına rağmen yağış az olduğundan dolayı çöl denilmiştir.


6Rub’ul-hali Çölü

Rubülhali Çölü

Suudi Arabistan’ın güneyinde ve Yemen’in kuzeydoğusunda bulunan yaklaşık 693.000 kilometre kare büyüklükte bir çöldür.Yıllık ortalama sıcaklık 40 °C dolayındadır. Dünyanın en büyük kum çölüdür.


7Patagonya Çölü

Patagonya Çölü

Arjantin’in en büyük çölüdür. Yüzölçümü 673.000 kilometre karedir. Arjantin sınırları içerisinde yer almakla birlikte az bir kısmı Şili sınırları içerisinde yer alır.


8Taklamakan Çölü

Taklamakan Çölü

Çin’deki en büyük, dünyada ise ikinci büyük kum çölüdür. Taklamakan Çölü, 324 bin kilometrekarelik alanı kapsamaktadır. Yıllık ortalama yağış 30 mm civarındadır. Kumul yüksekliği ortalama 100 metre civarında olup bazı yerlerde 300 metreyi bulmaktadır.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here