Dilimize pelesenk olan kelimelerin anlamını biliyor musunuz?

Pelesenk, ıssız, uslu ve diğerleri. Günlük hayatta kullandığınız bir çok kelimeyi, farklı şekillerde kullanmayız. Mesela ıssız kelimesi olumsuzluk belirtisi -sız eki almıştır. Ama Is-lı demeyiz. Tıpkı uslu dediğimiz halde us-suz demediğimiz gibi. Bu ve bunun gibi kelimelerin aslında ne anlama geldiğini sizin için derledik.

7Pelesenk

Reçine elde edilen Pelesenk Ağacı

Dilimize pelesenk olan “Dilimize pelesenk olmak” diye bir deyim vardır. Bu deyimi sürekli kullanırız ama “Pelesenk” kelimesinin anlamını bir çoğumuz bilmez. İlginçtir bu kelime, hem reçine yapılan “Balasan” ağacının adından gelmektedir, hem de Farsça’da “denge maksadıyla teraziye veya kayığa veya at yükünün hafif tarafına konulan taş” anlamına gelen “Barsang” kelimesinden türemiştir. Muhtemelen reçinenin yapışkanlık özelliğinden dolayı, dilimize yapışmak anlamında kullanılmaktadır.

6Issız’ın Is’ı

Erdil Yaşaroğlu-Issız Ada karikatürü

Issız kelimesini hepimiz biliriz. “Issız Ada” mesela. Kimsenin yaşamadığı insanlar için kullanılır ama hiç düşündünüz mü? Is ne demektir? Eski Türkçe bir kelime olan Is-sız, ilk olarak Dede Korkut hikayelerinde ortaya çıkmıştır. Is; sahip ve malik anlamlarına gelir. Yani ıssız, sahipsiz demektir. Neden sahipli anlamında Is-lı kelimesini kullanmadığımız ise tam bir muamma olarak kalmıştır.

5Uslu’nun Us-u

Issız gibi akıllı, yaramaz olmayan kişiler ve özellikle çocuklar için kullandığımız bu kelime ise sadece olumlu formda kullanılmaktadır. Us-suz şeklinde kullanımı yoktur. Us da eski Türkçe bir kelime olup, “akıl” anlamına gelmektedir. Us-lu, akıllı anlamındadır.

4Çaçaron

İçindeki iki ç geçen kelimenin Türkçe olduğu yanılgısına düşebilirsiniz. Genelde durmadan konuşan, dırdırcı kadınlar için kullanılan bu kelimenin aslı İtalyanca’dır. İtalyanca “çok konuşan kocakarı” anlamına gelen ciaciarón” kelimesinden dilimize girmiştir.

3Zibidi

Zibidi kelimesi Farsça yakışıklı, süslü demektir

Genelde serserilik yaban gençleri tarif etmek için kızgınlıkla kullanılan “Zibidi” kelimesi aslında günümüzde kullanılan anlamının tam tersi bir anlama sahiptir. Farsça’dan dilimize geçen bu kelime “süslü, yakışıklı” anlamına gelmektedir. “Zibidan” şeklinde fiil olarak kullanılan kelime ise “süslemek, yakışmak” demektir.

TIKLA  Kuzey Kutbunu soğutmak için dev klima inşa edilecek

2Zıvana

Değirmen taşını döndüren mile zıvana denir

“Zıvanadan çıkmak” deyimi, günlük hayatta sık sık kullanırız. Ama zıvana nedir, belki de hiç düşünmemişizdir. Zıvana kelimesi tıpkı Zibidi gibi yine Farsça’dan dilimize girmiş ve “dil” manasına gelen “Zaban veya Zuban” kelimelerinden türemiştir. Lügat-ı Osmani’ye göre kelime, “değirmen taşının ekseni, tütün çubuğuna imame takmaya yarayan mil” anlamlarındır. Yani “Zıvanadan çıkmak” hızla dönen değirmen taşının yerinden çıkması gibi ani bir öfke patlamasını işaret eder.

1Zemberek

Medyada sıkça kullanılan manşetlerden biri

Günlük hayatta kullanılan bir başka deyim ise “Zehir zemberek” ifadesidir. Aklına geleni, en sert ve acımasız biçimde söylemek anlamında kullanılan bu deyimdeki zehirin ne olduğunu biliriz ama zemberek üzerinde pek düşünmemiş olabiliriz. Zemberek, kurmalı saatlere enerji sağlayan, içe kıvrılmalı helezonik metal parçadır. Kelimenin kökeni ise Farsça “arı” manasına gelen “Zanbur” sözcüğünden türemiştir. “Zanburak” ise “arıcık” demektir.

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here